Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Ο σταυρός του Νότου»

Ο δίσκος που πούλησε εκατομμύρια κατακρίθηκε ομόφωνα το 1979 — και τη χειρότερη κριτική την έγραψε, με ψευδώνυμο, ο αδελφός του συνθέτη.

1977. Ο παραγωγός Γιώργος Παπαλιός ετοιμάζει το τηλεοπτικό σίριαλ «ΠΟΡΕΙΑ 090», σε σενάριο και σκηνοθεσία Τάσου Ψαρρά, και ζητά μουσική από τον Θάνο Μικρούτσικο. Ο συνθέτης προτείνει από μόνος του κάτι που δεν του είχε ζητήσει κανείς: να μελοποιήσει Καββαδία.

Γράφει εφτά τραγούδια για τη σειρά. Ακούγονται κάθε εβδομάδα στην τηλεόραση και δεν κάνουν καμία αίσθηση.

«Αυτά τα τραγούδια τα μελοποίησα σε επτά νύχτες – όχι διαδοχικές.»
Θάνος Μικρούτσικος, από το βιβλίο του Οδυσσέα Ιωάννου «Ο Θάνος κι ο Μικρούτσικος» (Πατάκη, 2011)

Μετά το τέλος του σίριαλ προσθέτει τέσσερα καινούργια, και τον Οκτώβριο του 1979 κυκλοφορεί από τη Lyra ο δίσκος «Ο Σταυρός του Νότου», με εξώφυλλο του Αλέκου Φασιανού. Το ομότιτλο τραγούδι δεν το λέει ο Γιάννης Κούτρας, που ερμηνεύει τα οκτώ από τα έντεκα κομμάτια, αλλά η Αιμιλία Σαρρή.

Το ποίημα δεν είναι από το «Μαραμπού» αλλά από το «Πούσι» του 1947, και φέρει αφιέρωση στον Γιώργο Θεοτοκά — τον συγγραφέα που είχε γράψει θετικά για το πρώτο βιβλίο του Καββαδία μέσα στην Κατοχή.

«Σε αγαπάω πολύ και σε πιστεύω, αλλά αυτόν τον δίσκο θεώρησέ τον ως ένα δώρο από μένα. Δεν πρόκειται να πουλήσει ούτε χίλια αντίτυπα!»
Αλέκος Πατσιφάς, ιδιοκτήτης της Lyra, στην πρώτη ακρόαση

Η υποδοχή δικαίωσε τον Πατσιφά. Οι κριτικές ήταν ομόφωνα αρνητικές· η Καθημερινή ευχήθηκε στον συνθέτη «να τον ξεχάσει το συντομότερο δυνατόν». Και η πιο σκληρή από όλες, εκείνη που ζητούσε να συνοδεύεται ο δίσκος από λεξικό άγνωστων λέξεων, ήταν γραμμένη με ψευδώνυμο από τον αδελφό του, τον Ανδρέα Μικρούτσικο.

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Μουσική: Θάνος Μικρούτσικος
• Ποίηση: Νίκος Καββαδίας, από τη συλλογή «Πούσι» (1947), αφιερωμένο «Στο Γιώργο Θεοτοκά»
• Πρώτη εκτέλεση: Αιμιλία Σαρρή
• Χρονολογία & δίσκος: LP «Ο Σταυρός του Νότου», Lyra 3733, Οκτώβριος 1979 · Studio Action, Αθήνα · εξώφυλλο Αλέκου Φασιανού
• Σημαντικές επανεκτελέσεις: «Οι γραμμές των οριζόντων» (1991) και η ζωντανή ηχογράφηση στο Μέγαρο Μουσικής (2005) — ο συνθέτης τις θεωρούσε νέα έργα, όχι νέες ενορχηστρώσεις

Σημείωση ακριβείας. Το τραγούδι αποδίδεται συχνά στον Γιάννη Κούτρα· η ετικέτα του δίσκου και το οπισθόφυλλο δίνουν την Αιμιλία Σαρρή. Επίσης το ποίημα αποδίδεται συχνά στο «Μαραμπού» (1933) — είναι από το «Πούσι» (1947).

Πηγές

• Ετικέτα και οπισθόφυλλο LP «Ο Σταυρός του Νότου», Lyra 3733, 1979.
• Οδυσσέας Ιωάννου, «Ο Θάνος κι ο Μικρούτσικος», Πατάκη, 2011 (μέσω iefimerida, 28.12.2019).
• Αντώνης Πετρίδης, ανάλυση του ποιήματος, antonispetrides.wordpress.com, 1.7.2013.
• Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, ebooks.edu.gr (ΥΠΑΙΘ/ΙΕΠ).

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.