Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Μαντουμπάλα»

Στην ετικέτα του δίσκου γράφει ένα όνομα. Ο άνθρωπος που έγραψε τη μουσική είναι άλλος — και το είπε ο ίδιος, σαράντα χρόνια αργότερα.

Άνοιξη του 1959. Ο Στέλιος Καζαντζίδης παίρνει μαζί του τον Θόδωρο Δερβενιώτη και τη Μαρινέλλα για ένα εικοσιπενθήμερο στη Λάρισα. Στον δρόμο, ο Καζαντζίδης του μιλάει ασταμάτητα για ένα τραγούδι που θέλει.

«Σε όλο τον δρόμο με ζαλίσανε […] “Τι είναι αυτά ρε παιδιά;”. “Θα ακούσεις, θα ακούσεις”, απαντούσε ο Καζαντζίδης.»
Θόδωρος Δερβενιώτης, εκπομπή «Η ιστορία των χρόνων μου», κρατική τηλεόραση, 2003

Εκεί, στη Λάρισα, ο Καζαντζίδης προσπαθεί να το φτιάξει μόνος του.

«Και ερχότανε δήθεν σε μένα να καθίσει να τα φτιάξει. Δεν μπορούσε να φτιάξει τίποτα. Έπαιρνε μια κιθάρα γκούγκου, γκούγκου μια ώρα, δύο ώρες, τρεις ώρες…»
Θόδωρος Δερβενιώτης, ίδια εκπομπή

Ώσπου το πήρε ο Δερβενιώτης. Έγραψε ένα λαϊκό μπολερό, κρατώντας το ρεφρέν από τραγούδι της ινδικής ταινίας «Awaara» του 1951 και χτίζοντας τα υπόλοιπα δύο τρίτα από την αρχή. Τους στίχους τους έβαλε η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου.

«Μόλις παίρνω το μπουζούκι και το παίζω και ακούει την εισαγωγή, σηκώθηκε απάνω: “Θόδωρε, αυτό δεν είναι τραγούδι, αυτό είναι έργο!”»
Θόδωρος Δερβενιώτης, ίδια εκπομπή — τα λόγια είναι της Μαρινέλλας

Ηχογραφήθηκε στις 28 Μαρτίου 1959. Στην ετικέτα, όμως, ως δημιουργός — μουσική και στίχοι — αναγράφεται ο Στέλιος Καζαντζίδης. Και ο λόγος δεν ήταν καλλιτεχνικός.

Ο Καζαντζίδης ήταν ο πρώτος τραγουδιστής που διεκδίκησε καλύτερη αμοιβή από τους δίσκους. Αν η εταιρεία υποχωρούσε ανοιχτά, θα ζητούσαν κι οι υπόλοιποι. Ο διευθυντής της, Τάκης Λαμπρόπουλος, βρήκε άλλον δρόμο: «Τώρα θα αλλάξουν τα πράγματα και θα υπογράφεις κάποια τραγούδια». Δηλαδή ο τραγουδιστής θα εισέπραττε πνευματικά δικαιώματα για μουσικές που δεν είχε γράψει.

«“Ξέρεις τι μου λες τώρα; Να γράφω εγώ μουσικές και να τις χαρίζω στον Καζαντζίδη, χωρίς να φαίνομαι και χωρίς να αμείβομαι!” “Καλά κατάλαβες!” μου είπε.»
Θόδωρος Δερβενιώτης, από το βιβλίο των Νέαρχου Γεωργιάδη & Τάνιας Ραχματούλινας

Το τραγούδι έγινε τεράστια επιτυχία. Ο Δερβενιώτης, όπως λέει, δεν πήρε ούτε πέντε τοις εκατό. Δύο χρόνια αργότερα, μαζί με τον Κώστα Βίρβο, ήταν από τους πρωτεργάτες του αγώνα των συνθετών και στιχουργών για τα πνευματικά τους δικαιώματα.

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Μουσική: Θόδωρος Δερβενιώτης — στην ετικέτα αναγράφεται ο Στέλιος Καζαντζίδης
• Στίχοι: Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου — στην ετικέτα, επίσης Καζαντζίδης
• Ερμηνεία: Στέλιος Καζαντζίδης
• Ηχογράφηση: 28 Μαρτίου 1959 · His Master’s Voice A.O. 5544 (μήτρα OGA 2849), 78 στροφών
• Ορχήστρα: μπουζούκια Στέλιος Μακρυδάκης & Ανέστος Αθανασίου, μπαγλαμάς Πάνος Χρυσίνης, κιθάρα Στέλιος Χρυσίνης, ακορντεόν Γιώργος Κουλαξίζης

Σημείωση ακριβείας. Η απόδοση σε Δερβενιώτη και Παπαγιαννοπούλου προέρχεται από τον ίδιο τον Δερβενιώτη και από τη βιβλιογραφία, όχι από την ετικέτα του δίσκου — η οποία αναγράφει τον Καζαντζίδη. Το ινδικό πρωτότυπο δεν είναι του Ραβί Σανκάρ, όπως γράφεται συχνά, αλλά του διδύμου Shankar–Jaikishan, από την ταινία «Awaara» (1951), σε ερμηνεία Lata Mangeshkar· η σύγχυση γίνεται λόγω του ονόματος. Η Μαντουμπάλα, η Ινδή ηθοποιός, δεν πρωταγωνιστούσε στην ταινία — πρωταγωνιστούσε η Ναργκίς· από εκείνη κρατήθηκε μόνο το όνομα. Δεν επιβεβαιώνεται η ιστορία ότι η Παπαγιαννοπούλου έγραψε τους στίχους για την κόρη της που είχε πεθάνει: η κόρη της πέθανε αργότερα. Τέλος, οι αριθμοί πωλήσεων που κυκλοφορούν δεν έχουν πηγή — ο ίδιος ο Δερβενιώτης λέει «εγώ δεν ξέρω τι πούλησε». Προσοχή και σε ένα άλλο τραγούδι, «Η επιστροφή της Μαντουμπάλας» (1964), που συχνά ανεβαίνει ως το ίδιο.

Πηγές

• Θόδωρος Δερβενιώτης, εκπομπή «Η ιστορία των χρόνων μου», κρατική τηλεόραση, 2003 (μεταγραφή: stelioskazantzidis.blogspot.com, 13 Οκτωβρίου 2009).
• Νέαρχος Γεωργιάδης & Τάνια Ραχματούλινα, «Ο Θόδωρος Δερβενιώτης και το μετεμφυλιακό τραγούδι», Σύγχρονη Εποχή (μέσω Documento, Έμυ Ντούρου, 20 Ιανουαρίου 2022).
• Θόδωρος Δερβενιώτης, συνέντευξη στον Πάνο Γεραμάνη, «Λαϊκοί Βάρδοι», Δεύτερο Πρόγραμμα ΕΡΑ, Σεπτέμβριος–Οκτώβριος 2001.
• Discogs και vinyl.gr — HMV A.O. 5544: ημερομηνία ηχογράφησης, μήτρα, σύνθεση ορχήστρας.

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.