Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Να ’τανε το ’21»

Μία λέξη άλλαξε — και το τραγούδι ξαναηχογραφήθηκε από την αρχή. Έτσι όπως το ξέρουμε σήμερα, δεν είναι όπως πρωτοβγήκε.

Τέλη του 1969. Ο Σταύρος Κουγιουμτζής φέρνει στη Minos ένα τραγούδι σε στίχους της Σώτιας Τσώτου, με έναν εικοσάχρονο τραγουδιστή. Ο Μίνως Μάτσας δεν το πιστεύει και το αφήνει στο ράφι.

«Ο Μάτσας εν τω μεταξύ δεν το είχε πιστέψει το τραγούδι. Του το πήγε ο Σταύρος, το έγραψαν με τον Νταλάρα και δεν το κυκλοφορούσε…»
Αιμιλία Κουγιουμτζή, σε συζητήσεις με τον Θανάση Γιώγλου (ogdoo.gr, 4 Απριλίου 2011)

Ώσπου χτύπησε το τηλέφωνο: το ίδιο τραγούδι το ηχογραφούσε εκείνη τη στιγμή σε άλλο στούντιο ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

«Κι από την άλλη μέρα άρχισε να τυπώνει τους δίσκους […] Δεν προλάβαιναν να βάζουν “Πρώτη εκτέλεση”.»
Αιμιλία Κουγιουμτζή, ίδια αφήγηση

Στη συνέντευξη Τύπου του Μαρτίου 1970, ο συνθέτης ρωτήθηκε για τους άλλους ερμηνευτές. Η απάντηση έμεινε:

«Ο Νταλάρας είναι ο τραγουδιστής που σκεφτόμουν γράφοντας αυτό το τραγούδι. […] Οι άλλοι εκτελεσταί είναι… άλλοι εκτελεσταί και δεν με ενδιαφέρουν και τόσο.»
Σταύρος Κουγιουμτζής, συνέντευξη Τύπου, 13 Μαρτίου 1970

Η λέξη που κόπηκε

Και οι δύο εκτελέσεις κυκλοφόρησαν αρχικά με τη λέξη «τουρκοπούλα». Ακολούθησε παρέμβαση —κατά μία εκδοχή της επιτροπής ελέγχου, κατά άλλη της τουρκικής πρεσβείας— και το τραγούδι ξαναηχογραφήθηκε με τη λέξη «ομορφούλα». Έτσι το έμαθε ο κόσμος.

Υπήρξε και μια δεύτερη παρεξήγηση, πολιτική. Στο μαγαζί όπου δούλευε ο Κουγιουμτζής, «εθνοσωτήρες» της χούντας ζητούσαν επίμονα το τραγούδι νομίζοντας πως μιλάει για τη δική τους 21η Απριλίου. Ο συνθέτης πήρε τηλέφωνο τη στιχουργό:

«Βρε συ Σώτια, τι τραγούδι γράψαμε;» — «Μα είναι δυνατόν ρε Κουγιουμτζή, να γράψω εγώ τραγούδι που να εξυμνεί τη χούντα;»
Σταύρος Κουγιουμτζής – Σώτια Τσώτου (ogdoo.gr, 25 Μαρτίου 2018)

Το 45άρι ξεπέρασε τις 80.000 πωλήσεις. Ο συνθέτης δεν πλούτισε από αυτό:

«Με το “21” έβγαλε τα λιγότερα χρήματα από οτιδήποτε, γιατί ήταν χωρίς συμβόλαιο και χωρίς ποσοστά.»
Αιμιλία Κουγιουμτζή

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Μουσική: Σταύρος Κουγιουμτζής
• Στίχοι: Σώτια Τσώτου
• Πρώτη εκτέλεση: Γιώργος Νταλάρας
• Δίσκος: 45 στροφών, Minos 5067, 1969 (πλευρά Α, με την ένδειξη «Πρώτη εκτέλεση») · LP «Νάτανε το 21», Minos MSM 118, 1970
• Μπουζούκια: Χρήστος Ψαρρός, Θύμιος Στουραΐτης, Χρήστος Νικολόπουλος · σαντούρι: Τάσος Διακογιώργης

Σημείωση ακριβείας. Δεν το πρωτοτραγούδησε ο Μπιθικώτσης: η ετικέτα του δίσκου του Νταλάρα φέρει ρητά «Πρώτη εκτέλεση», αν και οι πηγές διαφωνούν για τη σειρά των ηχογραφήσεων. Οι στίχοι δεν είναι του Κουγιουμτζή, παρότι υπογράφει άλλα τραγούδια του ίδιου δίσκου. Δεν τεκμηριώνεται ότι το τραγούδι προωθήθηκε από τη χούντα· η αμφισημία φαίνεται σκόπιμη. Και οι πηγές διαφωνούν για το ποιος ακριβώς ζήτησε την αλλαγή της λέξης.

Πηγές

• ogdoo.gr, Θανάσης Γιώγλου, 25 Μαρτίου 2018 και 4 Απριλίου 2011 — δημοσιεύματα εποχής και αφηγήσεις Αιμιλίας Κουγιουμτζή.
• LiFO, Φώντας Τρούσας, 25 Μαρτίου 2017 — η λογοκρισία και το διπλωματικό επεισόδιο.
• Discogs, Minos 5067 (1969) και MSM 118 (1970) — ετικέτες και συντελεστές· επίσημο κανάλι George Dalaras.

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.