Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Ο δρόμος»

Το τραγούδι που όλοι συνδέουμε με το Πολυτεχνείο είχε ήδη κυκλοφορήσει σε δίσκο οκτώ χρόνια πριν από τον Νοέμβριο του 1973.

Αρχές της δεκαετίας του ’60. Ο Μάνος Λοΐζος είναι σχεδόν έφηβος και συναντιέται με τη συγγραφέα Κωστούλα Μητροπούλου. Της μιλάει για ένα διήγημά της.

«Εκείνο το διήγημα, πώς το λες; Ναι, αυτό, με την απομυθοποίηση ηρώων και συμβόλων, μ’ άρεσε πολύ, το κάνουμε τραγούδι.»
Μάνος Λοΐζος, όπως τον θυμάται η Κωστούλα Μητροπούλου

Το επόμενο βράδυ, σε στέκι καλλιτεχνών στο Κολωνάκι, δοκίμασε τη μελωδία στην κιθάρα του. Κατά την αφήγησή της, το τραγούδι γράφτηκε εκείνο το ίδιο βράδυ.

«Σίγουρα ξέραμε και δεν ξέραμε τι ακριβώς είχαμε φτιάξει. Μπορεί και να πιστεύαμε πως ήταν ένα τραγούδι δικό μας μόνο, ένα τραγούδι για την αδικημένη, σαστισμένη γενιά μας, που δεν ήξερε τι ήταν ο πόλεμος και που την περίμενε στο δρόμο μια δικτατορία.»
Κωστούλα Μητροπούλου

Κυκλοφόρησε σε δισκάκι 45 στροφών από τη Lyra το 1965, με τη φωνή της Σούλας Μπιρμπίλη. Από τα τραγούδια εκείνης της περιόδου, ήταν το μόνο που πέρασε από τη λογοκρισία — ο «Στρατιώτης», το «Ακορντεόν» και ο «Τρίτος παγκόσμιος» έμειναν εκτός δισκογραφίας.

Ο ίδιος ο Λοΐζος τα ηχογράφησε επιτέλους το 1974, με τη δική του φωνή, στον δίσκο «Τραγούδια του δρόμου». Στον βιογράφο του, Λευτέρη Παπαδόπουλο, είπε:

«Επιτέλους, αυτά τα τραγούδια που τόσο έχω αγαπήσει, κυκλοφορούν! Δε μ’ ενδιαφέρει αν θα έχουν εμπορική επιτυχία ή όχι. […] Μ’ ενδιαφέρει που ήρθε η ώρα για να επουλωθούν οι πληγές μου.»
Μάνος Λοΐζος, στη βιογραφία «Μάνος Λοΐζος» του Λευτέρη Παπαδόπουλου, εκδ. Κάκτος, 1983

Αυτή είναι η εκτέλεση που ξέρουμε όλοι — και που τον Νοέμβριο του 1973 δεν υπήρχε ακόμη.

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Μουσική: Μάνος Λοΐζος
• Στίχοι: Κωστούλα Μητροπούλου
• Πρώτη εκτέλεση: Σούλα Μπιρμπίλη — 45 στροφών, Lyra LS 1132, 1965
• Η γνωστή εκτέλεση: Μάνος Λοΐζος — LP «Τραγούδια του δρόμου», Minos MSM 225, Δεκέμβριος 1974, πρώτο τραγούδι

Σημείωση ακριβείας. Το τραγούδι δεν γράφτηκε για το Πολυτεχνείο: είχε ηχογραφηθεί και κυκλοφορήσει σε δίσκο από το 1965. Δεν τεκμηριώνεται επίσης ότι γράφτηκε με αφορμή κάποιο συγκεκριμένο περιστατικό ή σύνθημα σε τοίχο — η αδελφή της ποιήτριας το έχει διαψεύσει. Οι πηγές διαφωνούν για τη χρονιά γραφής (1963 κατά την ίδια, 1964-65 κατά τη βιογραφία του Λοΐζου) και για το έτος του πρώτου 45άρι (1964 ή 1965). Η αφήγηση της Κωστούλας Μητροπούλου κυκλοφορεί αναδημοσιευμένη· δεν εντοπίστηκε το αρχικό μέσο και η ημερομηνία του.

Πηγές

• Λευτέρης Παπαδόπουλος, «Μάνος Λοΐζος», εκδόσεις Κάκτος, 1983.
• ogdoo.gr, Θανάσης Γιώγλου, 15 Νοεμβρίου 2011 — χρονολόγηση και λογοκρισία.
• e-tetradio.gr, 6 Νοεμβρίου 2018 — «Τραγούδια του δρόμου» και το 45άρι της Μπιρμπίλη.
• musiccorner.gr, Τάσος Κριτσιώλης, 25 Ιουλίου 2013 — μαρτυρία Κάτιας Μητροπούλου.
• Discogs, Lyra LS 1132 (1965) και Minos MSM 225 (1974) — συντελεστές ανά τραγούδι.

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.