Όλα όσα δεν γνωρίζετε για την Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης

Η Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης είναι μια πόλη που ορίζεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση για περίοδο ενός χρόνου στη διάρκεια του οποίου της δίνεται η ευκαιρία να επιδείξει την πολιτιστική της ζωή και την πολιτιστική της ανάπτυξη. Αρκετές Ευρωπαϊκές πόλεις έχουν χρησιμοποιήσει την χρονιά της πολιτιστικής πόλης για να μεταμορφώσουν ολοκληρωτικά την πολιτιστική τους βάση και, κατ’ επέκταση, την εικόνα τους στο διεθνή χώρο.

Η έννοια της Ευρωπαϊκής πολιτιστικής πόλης συνελήφθη ως ένας τρόπος αλληλοπροσέγγισης των Ευρωπαίων κατοίκων και ξεκίνησε στις 13 Ιουνίου 1985από το Συμβούλιο Υπουργών με πρωτοβουλία της Ελληνίδας Υπουργού ΠολιτισμούΜελίνας Μερκούρη. Από τότε, η πρωτοβουλία έχει καταστεί όλο και περισσότερο επιτυχής μεταξύ των Ευρωπαίων κατοίκων και έχει αποκτήσει έναν αυξανόμενο πολιτιστικό και κοινωνικό-οικονομικό αντίκτυπο με τους πολυάριθμους επισκέπτες που έχει προσελκύσει.

Πρώτη Ευρωπαϊκή πολιτιστική πόλη ανακηρύχθηκε η Αθήνα το 1985.

Οι Ευρωπαϊκές πόλεις πολιτισμού ορίζονταν επί διακυβερνητικής βάσης μέχρι το 2004. Τα κράτη μέλη ομοφώνως επέλεγαν τις πιο πιθανές πόλεις για να φιλοξενήσουν το γεγονός και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραχωρούσε μια επιδότηση στην επιλεγμένη πόλη κάθε χρόνο. Από το 2005 οι θεσμοί της Ε.Ε.  συμμετέχουν στην διαδικασία επιλογής των πόλεων που θα φιλοξενήσουν το γεγονός.

Το 1990 οι Υπουργοί Πολιτισμού ξεκίνησαν τον «Ευρωπαϊκό πολιτιστικό μήνα». Το γεγονός αυτό είναι παρόμοιο με την Ευρωπαϊκή πολιτιστική πρωτεύουσα αλλά διαρκεί λιγότερο και απευθύνεται συγκεκριμένα σε χώρες της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης. Η Επιτροπή παραχωρεί μια επιδότηση για τον Ευρωπαϊκό πολιτιστικό μήνα κάθε χρόνο.

Από το 1991, οι οργανωτές των διαφορετικών Ευρωπαϊκών πόλεων πολιτισμού δημιούργησαν ένα δίκτυο που καθιστούσε δυνατή την ανταλλαγή και διασπορά των πληροφοριών, ακόμα και στους οργανωτές των μελλοντικών γεγονότων. Το δίκτυο αυτό εκτέλεσε επίσης το 1994 μια μελέτη για τον αντίκτυπο της Ευρωπαϊκής Πόλης Πολιτισμού από την δημιουργία της. To 1997 Ευρωπαϊκή πολιτιστική πόλη ήταν η Θεσσαλονίκη.

Το 1999 η Ευρωπαϊκή πόλη πολιτισμού μετονομάστηκε σε Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης, και χρηματοδοτείται πια από το πρόγραμμα Πολιτισμού 2000. Για το έτος 2006 Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης ήταν η πόλη της Πάτρας στην Ελλάδα. Σύμφωνα με μελλοντικούς σχεδιασμούς για το θεσμό (τουλάχιστον μέχρι το 2019) κάθε χρόνο θα ορίζονται δύο πολιτιστικές πρωτεύουσες της Ευρώπης και κάθε κράτος θα έχει την ευκαιρία να φιλοξενήσει με τη σειρά του το γεγονός. Αυτό έγινε για να αποφευχθεί υπερβολικά σκληρός ανταγωνισμός μεταξύ κρατών για την απόκτηση του τίτλου.

Μόνο Ευρωπαϊκές πόλεις που ανήκουν σε κράτη μέλη της ΕΕ έχουν αποκτήσει μέχρι σήμερα τον τίτλο της Ευρωπαϊκής πολιτιστικής πρωτεύουσας. Ωστόσο το συμβούλιο της ΕΕ μπορεί να ορίσει μια πόλη από άλλο κράτος για μια χρονιά, αρκεί η απόφαση να ληφθεί ομόφωνα. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί και η Κωνσταντινούπολη, που κατέστη Ευρωπαϊκή πολιτιστική πρωτεύουσα για το 2010.

Για το 2021, τον τίτλο θα λάβει μία πόλη από την Ελλάδα, μία πόλη από τη Ρουμανία και άλλη μία πόλη από μία υπό ένταξη χώρα (Αλβανία, Βοσνία – Ερζεγοβίνη, FYROM, Ισλανδία, Σερβία και Μαυροβούνιο).

Υποψηφιότητες από την Ελλάδα έχουν δηλώσει ο Βόλος, οι Δελφοί, η Ελευσίνα, τα Ιωάννινα, η Καλαμάτα, η Κέρκυρα, η Λάρισα, η Λέσβος, το Μεσολόγγι, ο Πειραιάς, η Ρόδος, η Σαλαμίνα, η Σάμος, η Τρίπολη.

Οι Κανόνες που πρέπει να τηρεί μια πόλη

Τα βασικά κριτήρια αξιολόγησης του φακέλου υποψηφιότητας είναι έξι. Τα βασικά κριτήρια μαζί με επιμέρους διασαφηνίσεις παρουσιάζονται παρακάτω:

1.      Συμβολή του τίτλου στη μακροπρόθεσμη πολιτιστική στρατηγική της πόλης

• Ύπαρξη μακροχρόνιας πολιτιστικής στρατηγικής που περιλαμβάνει σχέδια δράσης και μετά το έτος εορτασμού
• Ανάπτυξη μακροπρόθεσμων δεσμών μεταξύ του πολιτιστικού, του οικονομικού και του κοινωνικού τομέα της υποψήφιας πόλης

2.      Ευρωπαϊκή διάσταση του προγράμματος

• Το εύρος και η ποιότητα των δραστηριοτήτων για την:

i.προώθηση της πολιτιστικής πολυμορφίας της Ευρώπης από τη μία &

ii. ανάδειξη των κοινών πτυχών του πολιτισμού, της κληρονομιάς και της ιστορίας της Ευρώπης από την άλλη

• Το πεδίο και η ποιότητα των δραστηριοτήτων με Ευρωπαίους καλλιτέχνες, της συνεργασίας με επιχειρηματίες ή με πόλεις και με προηγούμενες Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης

3.      Πολιτιστικό και καλλιτεχνικό περιεχόμενο του προγράμματος

• Ύπαρξη σαφούς και συνεκτικού καλλιτεχνικού οράματος και στρατηγικής
• Συμμετοχή τοπικών καλλιτεχνών και πολιτιστικών οργανώσεων στο σχεδιασμό και την υλοποίηση του πολιτιστικού προγράμματος
• Εύρος και πολυμορφία προτεινόμενων δραστηριοτήτων & καλλιτεχνική ποιότητα
• Ικανότητα συνδυασμό τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς με νέες, καινοτόμες και πειραματικές μορφές πολιτιστικής έκφρασης

4.      Ικανότητα υλοποίησης

• Ευρεία και ισχυρή πολιτική στήριξη – ανάληψη βιώσιμης δέσμευσης από τις τοπικές, περιφερειακές και εθνικές αρχές
• Επαρκείς και βιώσιμες υποδομές

5.      Προσέγγιση

• Συμμετοχή πολιτών στην προετοιμασία αλλά και στην υλοποίηση
• Δημιουργία ευκαιριών συμμετοχής σε ευρύ φάσμα πολιτών, ιδιαίτερα νέων, περιθωριοποιημένων και μειονεκτούντων ατόμων και μειονοτήτων, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στην προσβασιμότητα των δραστηριοτήτων σε άτομα με αναπηρία και ηλικιωμένους
• Διασύνδεση με την εκπαίδευση και συμμετοχή σχολείων

5.      Διαχείριση

• Συγκέντρωση οικονομικών πόρων
• Προετοιμασία για αντιμετώπιση απρόοπτων καταστάσεων
• Διοικητική και οργανωτική δομή για την υλοποίηση της δράσης (πρόβλεψη για δέουσα συνεργασία μεταξύ της τοπικής αρχής και της οργανωτικής δομής, συμπεριλαμβανομένης και της καλλιτεχνικής ομάδας)
• Επικοινωνιακή στρατηγική
• Πεδία δράσης καλλιτεχνικού διευθυντή

Το επίσημο βίντεο της διεκδίκησης από την Καλαμάτα

Γίνε κι εσύ εθελοντής για την προσπάθεια της Καλαμάτας εδώ

Πηγή: ecoc2021.culture.gr & kalamata21.eu