Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Στου Όθωνα τα χρόνια»

Στον δίσκο οι χωροφύλακες στο Μοναστηράκι είναι Βαυαροί. Στην ταινία γίνονται «δεκατρείς». Το γιατί δεν έχει αποδειχθεί ποτέ.

1966, η ταινία «Διπλοπενιές». Ο Νίκος Γκάτσος γράφει για τον Σταύρο Ξαρχάκο ένα τραγούδι που στήνει τη σκηνή του στα χρόνια του Όθωνα — και βάζει, στο Μοναστηράκι, Βαυαρούς χωροφύλακες.

Το εύρημα δεν είναι ιστορικό αλλά αλληγορικό: όποιος ακούει «Βαυαροί» στην Αθήνα του 1966 δεν σκέφτεται τον δέκατο ένατο αιώνα, σκέφτεται την ξένη κηδεμονία.

Στην κινηματογραφική εκτέλεση, όμως, ο στίχος ακούγεται αλλιώς: «στο Μοναστηράκι δεκατρείς χωροφυλάκοι». Η ερμηνεία που κυκλοφορεί είναι ότι την αλλαγή την επέβαλε η λογοκρισία της εποχής.

«…δεν ξέρω κατά πόσο ευσταθεί η πληροφορία ότι η αλλαγή του στίχου […] επεβλήθη από τη λογοκρισία της εποχής.»
Θανάσης Γιώγλου, ogdoo.gr, 23 Μαρτίου 2011

Και προσοχή στη χρονολογία, γιατί εδώ γίνεται το συνηθέστερο λάθος: η ταινία είναι του 1966, δηλαδή πριν τη δικτατορία. Αν υπήρξε λογοκριτική επέμβαση, ήταν της προδικτατορικής περιόδου.

Στην ταινία το τραγούδι ακούγεται από τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ. Στη δισκογραφία το μεταφέρει ο Σταμάτης Κόκοτας, σε 45άρι της Columbia — και ο Κόκοτας εμφανίζεται στην ταινία μόνο ως ηθοποιός, παίζοντας μπουζούκι δίπλα στον Βασίλη Αυλωνίτη, χωρίς να τραγουδά.

Ο λόγος που ο Κόκοτας βρέθηκε καθόλου στην ελληνική δισκογραφία είναι επίσης ο Ξαρχάκος: τον άκουσε να τραγουδά σε καμπαρέ του Παρισιού και του πρότεινε να γυρίσει στην Ελλάδα.

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Μουσική: Σταύρος Ξαρχάκος
• Στίχοι: Νίκος Γκάτσος
• Πρώτη εκτέλεση: Δημήτρης Παπαμιχαήλ στην ταινία «Διπλοπενιές» · Σταμάτης Κόκοτας στη δισκογραφία
• Χρονολογία & δίσκος: 45 στροφών Columbia SCDG 3622, 1966 · και LP «Ένα Μεσημέρι», Columbia, 1966
• Σημαντική επανεκτέλεση: Αντώνης Καλογιάννης, 45άρι Lyra LS 1245, 1967 — μόλις έναν χρόνο μετά και σε άλλη εταιρεία

Σημείωση ακριβείας. Η εκδοχή ότι ο στίχος άλλαξε λόγω λογοκρισίας δεν είναι τεκμηριωμένη — ο ερευνητής που την καταγράφει δηλώνει ρητά επιφύλαξη. Δεν βρέθηκε δήλωση Γκάτσου ή Ξαρχάκου για το τραγούδι· ο Γκάτσος ήταν διάσημα φειδωλός σε συνεντεύξεις. Η συμμετοχή των Κώστα Παπαδόπουλου και Λάκη Καρνέζη στα μπουζούκια αναφέρεται από δευτερογενείς πηγές και δεν επιβεβαιώνεται από την ετικέτα.

Πηγές

• Θανάσης Γιώγλου, «Σταμάτης Κόκοτας: τα 45άρια του», ogdoo.gr, 23.3.2011 (με βάση τους καταλόγους Ματσούκα–Διαμαντή, 2009).
• Ετικέτα 45 στροφών Columbia SCDG 3622, 1966.
• Ετικέτα 45 στροφών Lyra LS 1245, 1967 (Discogs).
• Ταινία «Διπλοπενιές» (1966), σκηνοθεσία Γιώργου Σκαλενάκη, σενάριο Αλέκου Σακελλάριου.

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.