Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Καπετάν Αντρέα Ζέππο»

Ο καπετάνιος του τραγουδιού ήταν αληθινός. Και ο συνθέτης είχε δουλέψει στα καΐκια του, πριν γίνει συνθέτης.

Ο Ανδρέας Ζέππος ήταν πρόσφυγας από το Αϊβαλί, ψαράς στον Πειραιά, ιδιοκτήτης του καϊκιού «Άγιος Ευστράτιος». Στην Κατοχή μοίραζε τις μισές ψαριές του στους άπορους της γειτονιάς. Ήταν, με τη γλώσσα της εποχής, καπετάνιος και μάγκας μαζί.

Ο Γιάννης Παπαϊωάννου τον ήξερε από πρώτο χέρι:

«Πήγα για λίγο καιρό και δούλεψα με τον Ζέπο στα καΐκια του, αυτόνε που τον έκανα τραγούδι. Μεγάλος αυτός ο άνθρωπος, μεγάλη ιστορία. Φίλος μου.»
Γιάννης Παπαϊωάννου, «Ντόμπρα και σταράτα», αυτοβιογραφία, επιμ. Κώστα Χατζηδούλη, Κάκτος, 1982

Το τραγούδι γράφτηκε αμέσως μετά τον πόλεμο, στην περίοδο που ο Παπαϊωάννου με τον Μάρκο Βαμβακάρη είχαν κάνει στέκι τους τις Τζιτζιφιές:

«Μετά τον πόλεμο εγώ και ο Μάρκος κάναμε πρώτα τις Τζιτζιφιές στέκι. Κάθε βράδυ εκεί χάλαγε ο κόσμος. Τότες έγραψα το “Άνοιξε-άνοιξε”, “Ζέπος”, “Απ’ της Ζέας το λιμάνι”…»
Γιάννης Παπαϊωάννου, ίδια αυτοβιογραφία

Ηχογραφήθηκε το 1946 για την Odeon, με τον Δημήτρη Περδικόπουλο και τον ίδιο τον Παπαϊωάννου στα φωνητικά και τον Σπύρο Περιστέρη στη διεύθυνση. Στην ετικέτα ο τίτλος είναι «Ψαροπούλα» — «Καπετάν Αντρέα Ζέππο» το βάφτισε ο κόσμος, από το ρεφρέν.

Η συνέχεια της ιστορίας δεν είναι εύθυμη. Ο Ζέππος μπήκε εγγυητής σε δάνειο που δεν εξοφλήθηκε, η Αγροτική Τράπεζα του κατάσχεσε το καΐκι, και πέθανε στις 7 Ιουνίου 1969, πενήντα πέντε ετών, χωρίς τίποτα. Την ίδια χρονιά ο Παπαϊωάννου του έγραψε και δεύτερο τραγούδι, σε στίχους Ηλία Λυμπερόπουλου: «Ο Ζέππος εκουράστηκε».

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Μουσική & στίχοι: Γιάννης Παπαϊωάννου
• Πρώτη εκτέλεση: Δημήτρης Περδικόπουλος & Γιάννης Παπαϊωάννου
• Διεύθυνση ορχήστρας: Σπύρος Περιστέρης
• Δίσκος: Odeon G.A. 7335 (μήτρα Go 3619), 1946 — τίτλος ετικέτας «Ψαροπούλα»
• Δεύτερη εκτέλεση της ίδιας χρονιάς: His Master’s Voice A.O. 2706 — Οδυσσέας Μοσχονάς & Στελλάκης Περπινιάδης

Σημείωση ακριβείας. Δεν το πρωτοτραγούδησε η Μαρίκα Νίνου, ούτε ο Οδυσσέας Μοσχονάς: ο Μοσχονάς τραγουδά στη δεύτερη εκτέλεση του 1946, στην HMV. Δεν γράφτηκε στην Κατοχή — ο ίδιος ο Παπαϊωάννου γράφει «μετά τον πόλεμο», και οι αριθμοί μήτρας το επιβεβαιώνουν. Στο «Ο Ζέππος εκουράστηκε» (1969) ο Ηλίας Λυμπερόπουλος έγραψε μόνο τους στίχους· η μουσική είναι πάλι του Παπαϊωάννου. Τέλος, τα βιογραφικά στοιχεία του Ζέππου διαφέρουν από πηγή σε πηγή (έτος και τόπος γέννησης, ορφάνια) και δεν έχουν επιβεβαιωθεί από πρωτογενές τεκμήριο· εδώ αναφέρουμε μόνο όσα συμφωνούν.

Πηγές

• Γιάννης Παπαϊωάννου, «Ντόμπρα και σταράτα», αυτοβιογραφία, επιμέλεια Κώστα Χατζηδούλη, Κάκτος, Αθήνα 1982 (αναδημοσίευση: Αργολική Αρχειακή Βιβλιοθήκη, 3 Νοεμβρίου 2009).
• Discogs, Odeon G.A. 7335 και HMV A.O. 2706 (ετικέτες, μήτρες, συντελεστές)· Parlophone GDSP 3319 (1969).
• Παναγιώτης Κουνάδης, «Τα Ρεμπέτικα», 2010 (στοιχεία ηχογραφήσεων).
• Ρεπορτάζ Γιάννη Κριτσαντώνη για τον Ανδρέα Ζέππο (koutouzis.gr)· «ΤΑ ΝΕΑ», Πάνος Γεραμάνης, 26 Φεβρουαρίου 2003.

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.