Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Μαύρα μάτια, μαύρα φρύδια»

15/10/2026

Κάρτα ΔΙΑΥΛΟΣ 99.2 — Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Μαύρα μάτια, μαύρα φρύδια», Μάρκος Βαμβακάρης · 1936

Μια νύχτα στην αγορά του Πειραιά, ένα ξύλο στο χέρι του μπουζουκιτζή και μια Κρητικιά της «Μπούρλας»: έτσι αφηγείται ο Βαμβακάρης την αφορμή των «Μαύρα μάτια, μαύρα φρύδια».

Νύχτα, στην αγορά του Πειραιά, μπροστά σε κόσμο. Ο Νίκος Μάθεσης χτυπά τον Μάρκο Βαμβακάρη στο χέρι με ένα ξύλο. Ο μουσικός θα υποφέρει δέκα μέρες. Την ιστορία τη διηγείται ο ίδιος ο Βαμβακάρης στην αυτοβιογραφία του (Παπαζήσης, επιμέλεια Αγγελικής Βέλλου-Κάιλ), όπως τη μεταφέρουν δημοσιεύματα του Fosonline· το πρωτότυπο κείμενο δεν το είδαμε και γι’ αυτό την παρουσιάζουμε ως μαρτυρία, όχι ως βεβαιωμένο γεγονός.

Αιτία, μια γυναίκα. Κατά τον Βαμβακάρη ήταν μια Κρητικιά που δούλευε σε οίκο ανοχής στη «Μπούρλα» του Πειραιά, και γι’ αυτήν έγραψε το τραγούδι. Ο Μάθεσης, γεννημένος το 1907 στη Σαλαμίνα και περιγραφόμενος από το Fosonline ως στιχουργός και καταφερτζής του πειραιώτικου υποκόσμου, τον μισούσε επειδή πίστευε πως θα του πάρει τη γυναίκα. Ο Βαμβακάρης λέει ότι εκείνη ερωτεύτηκε εκείνον και όχι τον αντίζηλό του:

«Εμένα ήθελε, δεν ήθελε αυτόν.»

Μάρκος Βαμβακάρης, αυτοβιογραφία, όπως παρατίθεται στο Fosonline, 15/7/2021

Το τραγούδι ηχογραφήθηκε στην Αθήνα το 1936, με τον Βαμβακάρη και τον Κώστα Ρούκουνα στις φωνές, σύμφωνα με τα credits του Discogs. Η ένδειξη «GO 2534» στις σημειώσεις της συλλογής «Master of Rembetika» της JSP Records δείχνει matrix του αθηναϊκού συστήματος καταγραφής. Μουσικά κινείται στον δρόμο Νιαβέντ (στη λαϊκή μουσική, ο δρόμος είναι το μελωδικό πλαίσιο του κομματιού, κάτι σαν την κλίμακα), σε ρυθμό 2/4, και στην τονικότητα ρε ελάσσονα, κατά το Carmelo Siciliano.

Εδώ χωρίζονται το τεκμηριωμένο και το ανεπιβεβαίωτο. Τεκμηριωμένα έχουμε τη χρονιά, τον δίσκο και τους ερμηνευτές. Η αφορμή είναι δήλωση του δημιουργού, γραμμένη δεκαετίες μετά. Το ότι η γυναίκα της ιστορίας είναι η ίδια που περιγράφουν οι στίχοι δεν επαληθεύεται από καμία άλλη πηγή. Το Fosonline σημειώνει ακόμη ότι ο Μάθεσης έχει τη δική του εκδοχή· δεν την βρήκαμε πουθενά.

Δύο πράγματα μένουν ασφαλή από όλη αυτή την ιστορία: ο δίσκος του 1936 υπάρχει και ακούγεται, και ο ίδιος ο δημιουργός είπε ποιο ήταν, κατά τη δική του μνήμη, το πρόσωπο πίσω από τους στίχους. Τα υπόλοιπα, τα αφήνουμε στους ιστορικούς του ρεμπέτικου.

Το τραγούδι έμεινε. Η Κρητικιά της Μπούρλας δεν έχει, στις πηγές, ούτε όνομα.

Ταυτότητα του τραγουδιού

Μουσική: Μάρκος Βαμβακάρης
Στίχοι: Μάρκος Βαμβακάρης (κατά δευτερογενείς πηγές· δεν αναγράφεται σε δισκογραφικό τεκμήριο που είδαμε)
Πρώτη εκτέλεση: Μάρκος Βαμβακάρης και Κώστας Ρούκουνας
Χρονολογία & δίσκος: 1936, δίσκος 78 στροφών, Αθήνα (matrix GO 2534)
Δρόμος: Νιαβέντ, 2/4

Σημείωση ακριβείας. Η εταιρεία και ο αριθμός του δίσκου αμφισβητούνται: το Carmelo Siciliano δίνει «Odeon GA-1959», ενώ δεν βρέθηκε το 78άρι στο Discogs ούτε στο αρχείο Κουνάδη. Η αντιστοίχιση του matrix με το συγκεκριμένο κομμάτι είναι συμπέρασμα από σειριακή αρίθμηση. Μια πηγή προσθέτει ως ερμηνεύτρια τη Ρένα Στάμου· το Discogs δεν τη δίνει και δεν τη συμπεριλαμβάνουμε. Η ιδιότητα του Μάθεση ως στιχουργού προέρχεται μόνο από δημοσιογραφική πηγή.