Η βόλτα της ημέρας: Ελληνοκκλησιά και Σαμαρίνα — η βυζαντινή αρχόντισσα του κάμπου

Η δυτική όψη της Σαμαρίνας με το καμπαναριό, στις αρχές του 20ού αιώνα. Φωτο: Gabriel Millet / Wikimedia Commons (Public Domain)

Λίγο έξω από την Ανδρούσα, σε ένα ύψωμα με ελιές πάνω από τον μεσσηνιακό κάμπο, στέκει εδώ και οχτώμισι αιώνες η Ζωοδόχος Πηγή της Σαμαρίνας — για πολλούς, το ωραιότερο βυζαντινό μνημείο της Μεσσηνίας. Το διπλανό χωριό, η Ελληνοκκλησιά, της χρωστά κατά πάσα πιθανότητα και το όνομά του. Δεν είναι μικρό πράγμα να σε φωνάζουν «η εκκλησιά», σκέτο.

Ένας τόπος γεμάτος ιστορίες

Ο ναός χτίστηκε στα χρόνια των Κομνηνών, τον 12ο αιώνα, πιθανότατα πάνω σε αρχαιότερα ερείπια. Δικιόνιος σταυροειδής, με τρεις κόγχες και μεταγενέστερο φράγκικο καμπαναριό, κράτησε μέσα του πράγματα που σπάνια σώζονται μαζί: τοιχογραφίες της υστεροκομνήνειας ζωγραφικής, μαρμάρινο τέμπλο από το φημισμένο «εργαστήρι της Σαμαρίνας», δάπεδο με πολύχρωμα μαρμαροθετήματα. Για το όνομα, δύο εκδοχές: παραφθορά του φράγκικου «Σάντα Μαρία» ή αφιέρωση στην οσία Μαρία την Αιγυπτία — διαλέξτε· η Παναγία, πάντως, είναι η νοικοκυρά του σπιτιού. Σήμερα ο ναός είναι μετόχι της Μονής Βουλκάνου και πανηγυρίζει της Ζωοδόχου Πηγής, την Παρασκευή της Διακαινησίμου. Οι Γάλλοι της Επιστημονικής Αποστολής του Μοριά τον αποτύπωσαν με θαυμασμό ήδη από το 1829 — και δεν ήταν οι τελευταίοι που έφυγαν από δω γοητευμένοι.

Τι θα δείτε

• Τον ναό με τον τρούλο και το καμπαναριό του — μια αρμονία που πιάνεται με την πρώτη ματιά, από μακριά.
• Το μαρμάρινο τέμπλο και ό,τι σώζεται από το μαρμαροθετημένο δάπεδο — φινέτσα πρωτεύουσας, καταμεσής του κάμπου.
• Τις τοιχογραφίες του 12ου αιώνα, μόλις το βλέμμα συνηθίσει το μισόφωτο.
• Τη θέα: ελαιώνες, ο κάμπος και στο βάθος ο Ταΰγετος να επιβλέπει.

Τι να ξέρετε πριν πάτε

• Ο ναός δεν έχει σταθερό ωράριο επισκέψεων· αν τον βρείτε κλειστό, ο περίβολος και το ίδιο το κτίριο αξίζουν τη διαδρομή.
• Η βόλτα δένει φυσικά με το κάστρο της Ανδρούσας δίπλα — για εκείνον τον φράγκικο φρουρό γράψαμε πρόσφατα.
• Σεβαστείτε το μνημείο: χωρίς φλας στις τοιχογραφίες, χωρίς σκαρφαλώματα για τη φωτογραφία.
• Η χρυσή ώρα πριν από τη δύση ντύνει την πέτρα — αν μπορείτε, πηγαίνετε αργά το απόγευμα.

Πώς θα φτάσετε

Από την Καλαμάτα, μέσω Μεσσήνης, ακολουθείτε τις πινακίδες για Ανδρούσα· λίγο πριν από αυτήν στρίβετε για Ελληνοκκλησιά — σύνολο γύρω στα 25 χιλιόμετρα, κάπου μισή ώρα. Ο ναός δεσπόζει στο ύψωμα προς την Καλογερόραχη.

Οχτώμισι αιώνες, και ακόμα μαζεύει βλέμματα — κάποια πράγματα δεν παλιώνουν· ομορφαίνουν.