Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Απ’ τα ψηλά στα χαμηλά»

Τους δύο πρώτους στίχους δεν τους έγραψε στιχουργός· τους είπε ένας φορτηγατζής σε κέντρο της Αθήνας, και ο Καλδάρας κατάλαβε αμέσως ότι άκουσε επιτυχία.

Ένα κέντρο της Αθήνας, μια συνηθισμένη βραδιά δουλειάς για τον Απόστολο Καλδάρα. Ανάμεσα στους θαμώνες κάθεται ένας γνωστός του: πρώην στρατιώτης, οδηγός του βασιλιά Γεωργίου, που μετά την απόλυσή του έγινε φορτηγατζής. Την ώρα που μιλά για τη ζωή του, του ξεφεύγει μια φράση: «Απ’ τα ψηλά στα χαμηλά και απ’ τα πολλά στα λίγα».

Ο Καλδάρας τον σταματά. «Ξέρεις τι είπες τώρα;» τον ρωτά, και δίνει ο ίδιος την απάντηση. Ο άνθρωπος, λέει η αφήγηση, φοβήθηκε μήπως είπε κάτι που ενόχλησε. Δεν είχε καταλάβει ότι μόλις είχε δώσει στον συνθέτη τον τίτλο και το κλειδί ενός τραγουδιού.

«Είπες μεγάλα λόγια. Είπες μια επιτυχία.»

Απόστολος Καλδάρας, όπως τον μεταφέρει η βιογραφία του από τον Νίκο Χατζηνικολάου· Ogdoo και ΦΩΣ, 26/2/2024

Η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου κλήθηκε, σύμφωνα με το ΦΩΣ, να συμπληρώσει τους δύο αυτούς στίχους. Αυτό που χτίστηκε γύρω τους είναι μια πτώση χωρίς άλλοθι: κακές παρέες, ντροπή απέναντι στον πατέρα και στο πατρικό σπίτι, και ένα ρεφρέν που δεν ζητά συγγνώμη από κανέναν — «σπάσιμο θέλει το κεφάλι μου».

Το ζεϊμπέκικο το πρωτοτραγούδησε ο Στέλιος Καζαντζίδης. Ηχογραφήθηκε στις 21 Ιουνίου 1958 και βγήκε σε δίσκο 78 στροφών της His Master’s Voice, στη Β’ πλευρά. Στην Α’ υπήρχε ένα χασάπικο, το «Συ μου χάραξες πορεία», με τη Γιώτα Λίδια. Την ίδια μέρα ηχογραφήθηκε και το «Εγώ ποτέ δεν αγαπώ» των Καλδάρα και Βίρβου.

Γύρω από το τραγούδι κυκλοφορεί και ένα ανέκδοτο του Άκη Πάνου: σε μαγαζί της Κοκκινιάς, όπου τραγουδούσε ο Καζαντζίδης, ένας θαμώνας άκουσε τον στίχο για το κεφάλι, κάρφωσε ένα ποτήρι στο μέτωπό του και, αιμόφυρτος, φώναζε «Γεια σου Στελάρα». Ο Πάνου σχολίασε πως ένας τραγουδιστής με τόσο κόσμο πίσω του θα έκανε επανάσταση.

Ο φορτηγατζής δεν ονομάζεται σε καμία πηγή. Η φράση του, όμως, ταξιδεύει από το 1958 και τη λένε όσοι δεν έχουν ιδέα από πού ξεκίνησε.

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Μουσική: Απόστολος Καλδάρας
• Στίχοι: Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου
• Πρώτη εκτέλεση: Στέλιος Καζαντζίδης
• Χρονολογία & δίσκος: ηχογράφηση 21/6/1958· 78 στροφών, His Master’s Voice, A.O. 5484 (Β’ πλευρά)
• Σημαντική επανεκτέλεση: Βίκυ Μοσχολιού, ενορχήστρωση Σταύρου Ξαρχάκου, άλμπουμ «Αφιέρωμα – Τραγούδια της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου», Lyra, 1982

Σημείωση ακριβείας. Η ιστορία με τον φορτηγατζή στηρίζεται μόνο στη μαρτυρία του Καλδάρα, όπως τη μεταφέρουν δημοσιεύματα που παραπέμπουν στη βιογραφία του· το ίδιο το βιβλίο δεν ελέγχθηκε απευθείας, και δεν επιβεβαιώνεται ποιος Γεώργιος ήταν ο βασιλιάς. Το ανέκδοτο του Πάνου δεν έχει ημερομηνία· το ΦΩΣ το τοποθετεί το 1957, δηλαδή πριν από την ηχογράφηση, και η ασυμφωνία δεν λύνεται από καμία πηγή. Στον πρώτο δίσκο της HMV αναγράφεται μόνο ο Καλδάρας· ως στιχουργός η Παπαγιαννοπούλου προκύπτει από Ogdoo, ΦΩΣ, LiFO και από το Discogs (έκδοση Nina, 1958). Ο Καζαντζίδης ως πρώτος ερμηνευτής προκύπτει από την ετικέτα του δίσκου και τα δημοσιεύματα.

Πηγές

• Ogdoo — Καζαντζίδης, Καλδάρας: η ιστορία ενός μεγάλου τραγουδιού
• ΦΩΣ — Απ’ τα ψηλά στα χαμηλά: έτσι φτιάχτηκε το τραγούδι
• ΦΩΣ — Τα τραγούδια έχουν ιστορία: «Γεια σου Στελάρα»
• Ogdoo — Σαν σήμερα ο Καζαντζίδης ηχογραφεί δύο μεγάλα τραγούδια του Καλδάρα
• Discogs — HMV A.O. 5484
• Discogs — Nina N 24929 (1958)
• LiFO — Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου
• Discogs — Αφιέρωμα, Lyra 1982

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.