Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Θεσσαλονίκη»

Το τραγούδι που άνοιξε την πόρτα στον Δημήτρη Μητροπάνο δεν ήταν ο πρώτος του δίσκος. Ο πρώτος τυπώθηκε, βγήκε, και μετά μαζεύτηκε από τη λογοκρισία — και το αποδεικνύουν οι αριθμοί καταλόγου.

Μέσα Απριλίου 1967. Ένα δεκαεννιάχρονο παιδί από την Αγία Μονή των Τρικάλων μπαίνει σε στούντιο της Philips και ηχογραφεί τη «Χαμένη πασχαλιά», τραγούδι του Βασίλη Κουμπή σε στίχους του Δημήτρη Ιατρόπουλου. Μία εβδομάδα αργότερα τα τανκς είναι στους δρόμους. Ο δίσκος είχε προλάβει να τυπωθεί — Philips 332 454 PF, αριθμός καταλόγου 6154 — και ύστερα η λογοκρισία της χούντας τον έσβησε από την αγορά. Μαζί του χάθηκε και η πίσω πλευρά, «Στ’ Αναφιώτικα». Η «Χαμένη πασχαλιά» θα περίμενε ως το 1982 για να ξαναακουστεί σε δίσκο.

Το ίδιο έτος, στην ίδια εταιρεία, βγήκε ο επόμενος δίσκος του: 332 477 PF, αριθμός 6177. Στην ετικέτα, πάνω από τον τίτλο, δύο ονόματα — «Γ. Ζαμπέτας – Η. Ηλιόπουλος». Από κάτω «τραγούδι Δ. Μητροπάνος», και δίπλα η ένδειξη «Δ/σις ορχ. Γ. Ζαμπέτα»: ο δίσκος κυκλοφόρησε ως δίσκος του Ζαμπέτα, με τον νεαρό ως φωνή. Το τραγούδι λεγόταν «Θεσσαλονίκη».

Ο δρόμος ως εκεί είχε ξεκινήσει τρία χρόνια πριν, σε μια συνεστίαση στο «Πλακιώτικο Σαλόνι». Το παιδί τραγούδησε· στην αίθουσα καθόταν ακόμη ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης.

«Ο Μπιθικώτσης έτυχε να ’ναι ακόμα στο μαγαζί, με άκουσε, με φώναξε και μου είπε ότι “εσύ πρέπει να γίνεις τραγουδιστής”.»

Δημήτρης Μητροπάνος στον Γιώργο Τσάμπρα, «Το Χρυσό Άλμπουμ του Ζάπινγκ», 1996

Ο Μπιθικώτσης τον έστειλε στη δισκογραφία. Εκεί βρέθηκε ο Ζαμπέτας, που τον πήρε στην ορχήστρα του και πάτησε πόδι στον μαγαζάτορα για να τον πληρώνουν. Στην αυτοβιογραφία του, ο μπουζουξής θυμάται τη βραδιά που το νέο παιδί άνοιξε με τη «Θεσσαλονίκη»:

«Είπε το πρώτο του τραγούδι, μα τι τραγούδι… Τη Θεσσαλονίκη! Μπαμ ο Δημητράκης, απάνω ο Δημητράκης.»

Γιώργος Ζαμπέτας, «Βίος & Πολιτεία», επιμέλεια Ιωάννας Κλειάσιου, εκδ. Ντέφι, 1997

Το «απάνω» ήταν κυριολεκτικό. Μέσα στη διετία 1967–1968 ο Μητροπάνος ηχογράφησε άλλες εννιά συνθέσεις του Ζαμπέτα. Το 1968 η «Θεσσαλονίκη» ξαναβγήκε σε EP της Fidelity· γύρω στο 1970 μοιράστηκε στους ραδιοσταθμούς σε προωθητικό 45άρι που χάριζε η εταιρεία καυσίμων FINA. Το 1971, στα είκοσι τρία του, το οπισθόφυλλο του πρώτου του LP τον έγραφε ήδη «φίρμα στο λαϊκό μας τραγούδι».

Και η ειρωνεία που κρατάει ως σήμερα: το τραγούδι έδεσε τόσο σφιχτά τον ερμηνευτή με την πόλη, ώστε μισή Ελλάδα τον νόμιζε Θεσσαλονικιό. Το διέψευδε ο ίδιος, χωρίς να ενοχλείται.

«Δεν είμαι Θεσσαλονικιός. Πολύς κόσμος νομίζει ότι είμαι από εκεί επειδή έχω ζήσει και έχω τραγουδήσει πολύ εκεί.»

Δημήτρης Μητροπάνος στη LiFO, συνέντευξη στον Σταύρο Διοσκουρίδη, 29 Οκτωβρίου 2009

Ο Τρικαλινός που δεν πήγαινε στα Τρίκαλα στη δισκογραφία, έγινε η φωνή μιας πόλης που δεν ήταν δική του — επειδή η προηγούμενη προσπάθειά του είχε κοπεί στα πρακτορεία.

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Μουσική: Γιώργος Ζαμπέτας
• Στίχοι: Ηλίας Ηλιόπουλος
• Πρώτη εκτέλεση: Δημήτρης Μητροπάνος, με διεύθυνση ορχήστρας του Γιώργου Ζαμπέτα
• Χρονολογία & δίσκος: 1967, 45 στροφών Philips / Ελλαδίσκ 332 477 PF (αρ. 6177)· πίσω πλευρά «Μεταξουργείο» (Ζαμπέτας – Δημήτρης Χριστοδούλου)
• Επανεκδόσεις εποχής: EP Fidelity EP-8056 (1968)· προωθητικό 45άρι Fidelity FIN-06 για τη FINA (γύρω στο 1970)· πρώτο προσωπικό LP «Δημήτρης Μητροπάνος», Philips 1971
• Σημαντικές επανεκτελέσεις: ζωντανά στον Λυκαβηττό (1990)· νέα εκδοχή στο «Zoom» (1996)· διασκευή με τον Γεράσιμο Ανδρεάτο (2026)

Σημείωση ακριβείας. Γράφεται συχνά ότι η «Θεσσαλονίκη» ήταν ο πρώτος δίσκος του Μητροπάνου και ότι η «Χαμένη πασχαλιά» «δεν κυκλοφόρησε ποτέ». Και τα δύο διαψεύδονται από τις ίδιες τις ετικέτες: ο αριθμός 6154 προηγείται του 6177, και ο δίσκος υπάρχει τυπωμένος. Το βίντεο της ΕΡΤ χρονολογεί την πρώτη εκτέλεση στο 1973 — λάθος· η αδειοδότηση του δίσκου φέρει ένδειξη 1967. Επίσης, η διαδεδομένη ιστορία ότι ο Ηλιόπουλος έγραψε τους στίχους σε χαρτάκι μέσα σε αεροπλάνο επιστρέφοντας από το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, και ότι ο Ζαμπέτας προόριζε το τραγούδι για τον Κώστα Χατζή, προέρχεται από ανυπόγραφο και χωρίς παραπομπές λήμμα της Βικιπαίδειας· δεν επιβεβαιώνεται από καμία δήλωση των δημιουργών, ούτε από το αρχείο του Φεστιβάλ του 1966. Το ίδιο ισχύει για τον ρόλο που αποδίδεται στον Τάκη Λαμπρόπουλο — ο οποίος άλλωστε ήταν στη Columbia, ενώ ο δίσκος βγήκε στη Philips. Τέλος, δεν υπάρχει καμία πιστοποιημένη μέτρηση πωλήσεων για δίσκο του 1967 στην Ελλάδα· όποιος αριθμός κυκλοφορεί είναι αναπόδεικτος.

Πηγές

• Ετικέτα δίσκου Philips 332 477 PF (6177), 1967 — καταχώριση με σαρώσεις: Discogs
• Ετικέτα δίσκου Philips 332 454 PF (6154), «Χαμένη Πασχαλιά», 1967: Discogs
• Θανάσης Γιώγλου, «Τα 45άρια του Δημήτρη Μητροπάνου», ogdoo.gr
• «Ο Μητροπάνος στον Γεραμάνη για τις πρώτες ηχογραφήσεις του» (ΕΡΑ, «Λαϊκοί Βάρδοι», 2005), ogdoo.gr
• «Δημήτρης Μητροπάνος: το πρώτο μου τραγούδι», ogdoo.gr
• Συνέντευξη στον Σταύρο Διοσκουρίδη, 29.10.2009, LiFO
• Αρχείο Φεστιβάλ Τραγουδιού Θεσσαλονίκης 1966, festival-tragoudiou.blogspot.com

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.