Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Ο σαλταδόρος»

Γράφτηκε μέσα στην Κατοχή, για ανθρώπους που ρίσκαραν τη ζωή τους κάθε νύχτα. Και δεν μπόρεσε να γίνει δίσκος στην Ελλάδα για σαράντα χρόνια.

«Σαλταδόροι» έλεγαν τα παιδιά που πηδούσαν στα κινούμενα γερμανικά καμιόνια και άρπαζαν ό,τι έβρισκαν — λάστιχα, βενζίνη, τρόφιμα. Ήταν δουλειά με σταθερή ταρίφα: αν σε έπιαναν, σε τουφέκιζαν.

Ο Μιχάλης Γενίτσαρης, είκοσι χρονών τότε, τους ήξερε από κοντά.

«Αυτοί όλοι παίζανε τη ζωή τους κορώνα-γράμματα κάθε λεπτό, γιατί όποιον πιάνανε οι Γερμανοί τον σκοτώνανε αμέσως.»
Μιχάλης Γενίτσαρης, μαρτυρία στον Κώστα Χατζηδουλή, «Ρεμπέτικη Ιστορία 1», εκδόσεις Νεφέλη

Η αφορμή ήταν προσωπική — ένα παράπονο φίλου.

«Ένας σαλταδόρος φίλος μου, ένα βράδυ, μου ‘κανε παράπονα γιατί τον ζηλεύανε οι άλλοι, επειδή ήτανε κονομημένος πάντα και τον κατηγοράγανε.»
Μιχάλης Γενίτσαρης, ίδια μαρτυρία

Το έγραψε το 1942. Η πρώτη φορά που το έπαιξε είναι από τις πιο ζωντανές σκηνές που έχουν καταγραφεί για τη ρεμπέτικη Αθήνα:

«Κι όταν το έπαιξα και το τραγούδησα για πρώτη φορά στο μαγαζί, έγινε χαλασμός κόσμου. Το ‘παιξα 20 φορές — το λιγότερο — σ’ ένα βράδυ.»
Μιχάλης Γενίτσαρης, ίδια μαρτυρία

Δίσκος όμως δεν έγινε. Ούτε τότε, ούτε μετά την Απελευθέρωση.

«Ποιος τόλμαγε μετά που τέλειωσε ο πόλεμος να γραμμοφωνήσει τα τραγούδια που είχε γράψει στην Κατοχή…»
Μιχάλης Γενίτσαρης, ένθετο του δίσκου «Ρεμπέτικα της Κατοχής», 1980

Το τραγούδι επέζησε προφορικά — και από τα χέρια ενός ελληνοαμερικανού ρεμπέτη, του Γιώργου Κατσαρού-Θεολογίτη, που το ηχογράφησε στις ΗΠΑ με αλλαγμένο τίτλο. Στην Ελλάδα μπήκε επιτέλους σε βινύλιο το 1980, όταν ο Γιώργος Νταλάρας το έβαλε πρώτο στον δίσκο «Ρεμπέτικα της Κατοχής».

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Μουσική & στίχοι: Μιχάλης Γενίτσαρης, 1942 (ζεϊμπέκικο)
• Η εκτέλεση που το καθιέρωσε: Γιώργος Νταλάρας — «Ρεμπέτικα της Κατοχής», Minos MSM 391, 1980, πρώτο τραγούδι
• Ηχογράφηση: Σεπτέμβριος–Οκτώβριος 1980, στούντιο Columbia · παραγωγή Αχιλλέας Θεοφίλου · επιμέλεια και σχόλια Κώστας Χατζηδουλής
• Ο ίδιος ο δημιουργός το ηχογράφησε: 1975 και 1976

Σημείωση ακριβείας. Κυκλοφορεί ότι υπάρχει «χαμένη» ηχογράφηση του Γενίτσαρη από το 1946: ο ερευνητής Νίκος Πολίτης το απορρίπτει κατηγορηματικά και κανείς δεν έχει παρουσιάσει εταιρεία, αριθμό δίσκου ή μήτρα. Ο Γιώργος Κατσαρός που το ηχογράφησε στην Αμερική είναι ο ρεμπέτης Γιώργος Θεολογίτης (1888–1997) — άλλο πρόσωπο από τον ομώνυμο συνθέτη της «Κυρά-Γιώργαινας». Οι πηγές διαφωνούν για τη χρονολογία της αμερικανικής ηχογράφησης (1945 ή 1947), και δεν έχουν επιβεβαιωθεί τα δισκογραφικά της στοιχεία.

Πηγές

• Μιχάλης Γενίτσαρης, μαρτυρία στον Κώστα Χατζηδουλή, «Ρεμπέτικη Ιστορία 1», εκδόσεις Νεφέλη (αναδημοσίευση: fosonline.gr, 27 Οκτωβρίου 2020 και 14 Ιουλίου 2023).
• Κώστας Χατζηδουλής, ένθετο του LP «Ρεμπέτικα της Κατοχής», Minos, 1980 (μέσω ogdoo.gr).
• Νίκος Πολίτης, rembetiko.gr, 25 Ιουλίου 2023 — ανασκευή της «χαμένης ηχογράφησης».
• Discogs, Minos MSM 391 (1980) — συντελεστές ανά τραγούδι.

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.