Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Στης Λαρίσης το ποτάμι»

Η σκηνή στην τουαλέτα του αεροδρομίου κυκλοφορεί παντού. Αυτό που δεν λέγεται είναι ότι η ίδια η ετικέτα του δίσκου διαψεύδει όσα γράφονται για την πρώτη εκτέλεση.

Αρχές της δεκαετίας του ’60. Στην καφετέρια του παλιού αεροδρομίου, στο Ελληνικό — ένα από τα καλύτερα στέκια του λεκανοπεδίου τότε — ο Γιώργος Μητσάκης πίνει καφέ με φίλους και με τη σύντροφό του, την Αθηνά. Η κουβέντα πέφτει στη Λάρισα, όπου ο συνθέτης θα εμφανιζόταν σε λίγες μέρες, και στον Πηνειό. Κάποια στιγμή ζητά συγγνώμη και σηκώνεται. Αργεί. Η Αθηνά αρχίζει να ανησυχεί.

Επιστρέφει κρατώντας χαρτί υγείας. Πάνω του, γραμμένοι με το μολύβι που κουβαλούσε στην τσέπη του πουκαμίσου, οι στίχοι ενός τραγουδιού. Ήταν το μόνο χαρτί που υπήρχε εκεί μέσα.

«Εκεί που ήσουνα, τι άλλο θα μπορούσες να γράψεις;»

Η απάντηση της Αθηνάς, όπως καταγράφεται στο βιβλίο του Ηρακλή Ευστρατιάδη «Μία ιστορία… ένα τραγούδι» — Μηχανή του Χρόνου, 16 Φεβρουαρίου 2018

Ο Μητσάκης της είπε ότι είχε ήδη στο μυαλό του και τη μουσική, κι ότι το τραγούδι θα γίνει μεγάλο σουξέ. Εκείνη γέλασε ξανά.

Εδώ αρχίζει το δεύτερο, λιγότερο γνωστό κομμάτι της ιστορίας: αυτό που λέει η ετικέτα. Το τραγούδι κυκλοφόρησε σε δίσκο 45 στροφών της Odeon, με αριθμό καταλόγου DSOG 2908 και ημερομηνία 10 Δεκεμβρίου 1962. Στην πλευρά Α΄, καρσιλαμάς με λαϊκή ορχήστρα, ερμηνεία Σπύρος Ζαγοραίος, μουσική και στίχοι Γιώργος Μητσάκης. Στην πλευρά Β΄ το «Μη κυτάζεις άλλα μάτια», με τον Ζαγοραίο και τη Ζωή Ζαγοραίου. Τα μεταδεδομένα που συνοδεύουν σήμερα την ανθολογία Μητσάκη της Minos-EMI δίνουν επίσης ℗ 1962 για την ηχογράφηση.

Και όμως, σχεδόν κάθε κείμενο για το τραγούδι επαναλαμβάνει ότι πρωτοερμηνεύτηκε από τον Θόδωρο Κανακάρη το 1963 και ότι ο Ζαγοραίος «ακολούθησε», το 1968. Και οι δύο χρονολογίες είναι μεταγενέστερες του 45αριού.

Ό,τι κι αν ίσχυσε με τη σειρά των εκτελέσεων, ένα φαίνεται σίγουρο: στην αρχή ο δίσκος δεν πήγε. Μήνες αργότερα ο Μητσάκης οδηγούσε το Πεζό 403 του προς τα Τέμπη, πάλι με την Αθηνά. Σταμάτησαν σε ένα καφενείο για καφέ. Μέσα έπαιζε στη διαπασών «Στης Λαρίσης το ποτάμι». Γύρισε και της είπε: «Τι έχεις να πεις τώρα, κυρία Αθηνά;». Κι εκείνη, ατάραχη: «Ε, καλά. Έκανα ένα λάθος».

Το ποτάμι του τραγουδιού, άλλωστε, είναι ρηχό. Ο ερωτευμένος απειλεί να πέσει να πνιγεί και στην αμέσως επόμενη φράση παραδέχεται ότι το πολύ-πολύ θα βραχεί. Ίσως γι’ αυτό αντέχει εξήντα και πλέον χρόνια: είναι το πιο εύθυμο απελπισμένο τραγούδι που γράφτηκε ποτέ σε ρολό χαρτιού υγείας.

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Μουσική & στίχοι: Γιώργος Μητσάκης
• Πρώτη εκτέλεση: Σπύρος Ζαγοραίος
• Χρονολογία & δίσκος: 45 στροφών Odeon DSOG 2908, κυκλοφορία 10 Δεκεμβρίου 1962· πλευρά Β΄ «Μη κυτάζεις άλλα μάτια»
• Ρυθμός: καρσιλαμάς, με λαϊκή ορχήστρα
• Εταιρεία: Odeon (The Parlophone Co.) — σήμερα Minos-EMI / Universal
• Άλλες εκτελέσεις: Θόδωρος Κανακάρης· εκτέλεση του ίδιου του Μητσάκη στον κινηματογράφο, στην ταινία «Άλλος… για το εκατομμύριο» (1964)

Σημείωση ακριβείας. Η σκηνή στο αεροδρόμιο δεν προέρχεται από δήλωση του ίδιου του Μητσάκη: καταγράφεται στο βιβλίο του Ηρακλή Ευστρατιάδη «Μία ιστορία… ένα τραγούδι» και από εκεί αναπαράγεται. Δεν εντοπίστηκε πρωτογενής, χρονολογημένη συνέντευξη του συνθέτη για το συγκεκριμένο τραγούδι. Αντίθετα, η ευρύτατα επαναλαμβανόμενη πληροφορία ότι «πρώτος το τραγούδησε ο Θόδωρος Κανακάρης το 1963 και ο Σπύρος Ζαγοραίος το 1968» δεν συμβαδίζει με τη δισκογραφία: το 45άρι της Odeon με τον Ζαγοραίο φέρει ημερομηνία 10 Δεκεμβρίου 1962, και τα μεταδεδομένα της δισκογραφικής δίνουν ℗ 1962. Η εμφάνιση του τραγουδιού στην ταινία του 1964 αναφέρεται από τον δημοσιογράφο Νίκο Γ. Σακελλαρόπουλο.

Πηγές

• Discogs — Γιώργος Μητσάκης, «Στης Λαρίσσης Το Ποτάμι / Μη Κυτάζεις Άλλα Μάτια», Odeon DSOG 2908 (1962): discogs.com/release/3837637
• Μηχανή του Χρόνου, 16 Φεβρουαρίου 2018 (με πηγή το βιβλίο του Ηρακλή Ευστρατιάδη «Μία ιστορία… ένα τραγούδι», εκδ. Toubi’s): mixanitouxronou.gr
• Έμβολος, Νίκος Γ. Σακελλαρόπουλος, 18 Αυγούστου 2018: emvolos.gr
• Μεταδεδομένα Universal Music Group / Minos-EMI για την ηχογράφηση, στην ανθολογία «Γιώργος Μητσάκης 1924-1993»

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.