Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Του κάτω κόσμου τα πουλιά»

«Δεν το έχω τελειώσει ακόμα»: το 2011, τριάντα επτά χρόνια μετά τον δίσκο, ο στιχουργός του ζεϊμπέκικου του Νταλάρα και του Κουγιουμτζή εξηγεί ότι το τραγούδι παραμένει ανοιχτό και το έχει ξαναδιορθώσει το 1986 και το 1994.

Ιούλιος του 2011, το σπίτι του Μάνου Ελευθερίου στην Αθήνα. Ο Θανάσης Γιώγλου τον ρωτά για ένα τραγούδι που ακούγεται από το 1974 και έχει γίνει σήμα κατατεθέν του ελληνικού ζεϊμπέκικου. Η απάντηση δεν είναι αυτή που περιμένεις από δημιουργό κλασικού.

«Δεν το έχω τελειώσει ακόμα.»

Μάνος Ελευθερίου, συνέντευξη στον Θανάση Γιώγλου, 13 Ιουλίου 2011 — ogdoo.gr, 13 Μαρτίου 2022

Το τραγούδι βρίσκεται στον δίσκο «Μικρές πολιτείες», που κυκλοφόρησε η Minos το 1974. Τη μουσική έγραψε ο Σταύρος Κουγιουμτζής, τους στίχους ο Μάνος Ελευθερίου, και τραγουδά ο Γιώργος Νταλάρας· στον ίδιο δίσκο τραγουδά και η νεαρή τότε Άννα Βίσση. Στα μπουζούκια ακούγονται οι Χρήστος Νικολόπουλος και Θανάσης Πολυκανδριώτης.

Ο στιχουργός λέει ότι έκανε διορθώσεις στο κείμενο το ’86 και ξανά το ’94. Δηλαδή ό,τι ακούμε στον δίσκο είναι μια φωτογραφία, όχι το τελικό σχέδιο.

Και τι είναι οι «δεκατρείς αιώνες» του πρώτου τετράστιχου; Ο Ελευθερίου θυμάται ότι ο Γιάννης Τσαρούχης άκουσε τον Νταλάρα να το τραγουδά στο σπίτι του με την κιθάρα και τον ρώτησε αν οι στίχοι είναι δικοί του. Μετά ρώτησε ακριβώς αυτό: τι εννοεί με τους δεκατρείς αιώνες.

«Ναι, τη Βυζαντινή αυτοκρατορία.»

Μάνος Ελευθερίου, συνέντευξη στον Θανάση Γιώγλου, 13 Ιουλίου 2011 — ogdoo.gr, 13 Μαρτίου 2022

Η Κύπρος, που κατά τον Γιώγλου έχει αναφέρει κάπου ο Νταλάρας ως σύνδεση του τραγουδιού, δεν επιβεβαιώνεται από τον στιχουργό: στη συνέντευξη εκείνος προχωρά στην ιστορία με τον Τσαρούχη.

Ο Νταλάρας το τραγούδησε ξανά ζωντανά το 1983, στο θέατρο «Ορφέας» (μόνο την πρώτη στροφή), και το 2008 στο Ηρώδειο, στο αφιέρωμα στον Κουγιουμτζή. Νέα ηχογράφηση όμως δεν έγινε: ο Ελευθερίου μεταφέρει τη φράση του ερμηνευτή, ότι τέτοια φωνή όπως είχε τότε δεν έχει πια.

Η σπίθα στο τέλος: το 2013, στο βιβλίο «Τα λόγια και τα χρόνια 1963–2013 / Τα τραγούδια» (Μεταίχμιο), δημοσιεύτηκε χειρόγραφο του ποιητή με ανέκδοτους στίχους του τραγουδιού. Ένα τραγούδι που ο κόσμος τραγουδά δεκαετίες, και που για τον δημιουργό του δεν έκλεισε ποτέ.

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Μουσική: Σταύρος Κουγιουμτζής
• Στίχοι: Μάνος Ελευθερίου
• Πρώτη εκτέλεση: Γιώργος Νταλάρας
• Δίσκος: «Μικρές πολιτείες» (Minos, 1974)
• Επανεκτελέσεις με τον Νταλάρα: «Τα τραγούδια μου» (ζωντανά, Ορφέας, 1983) · Ηρώδειο, Σεπτέμβριος 2008

Σημείωση ακριβείας. Ο δίσκος «Μικρές πολιτείες» δίνεται ως έκδοση του 1974 στην καταγραφή Discogs και στο ogdoo.gr, ενώ άρθρο των Νέων (2012) τον τοποθετεί στο 1975. Ακολουθούμε το 1974. Για τη σύνδεση με την Κύπρο υπάρχει μόνο η αναφορά του δημοσιογράφου, όχι δήλωση του στιχουργού. Η μουσική του Κουγιουμτζή καταγράφεται στο Discogs σε επίπεδο δίσκου.

Πηγές

• Θανάσης Γιώγλου, «Θα σας πω μια ιστορία: “Του κάτω κόσμου τα πουλιά”», ogdoo.gr, 13/3/2022
• Discogs, Σταύρος Κουγιουμτζής – Γιώργος Νταλάρας – Άννα Βίσση, «Μικρές πολιτείες» (Minos, 1974)
• Ποντίδα Χάρη, «Στα χρόνια της υπομονής», Τα Νέα, 23/8/2012
• YouTube (κανάλι «Ξεχασμένα Διαμάντια»), περιγραφή βίντεο με τα στοιχεία του δίσκου

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.