Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Μαυραγορίτης μάγκας»

Ένας στρατιώτης-ασυρματιστής στη Θεσσαλονίκη του 1961 άκουσε τους παλιούς κρατούμενους του Γεντί Κουλέ να σωπαίνουν· είκοσι χρόνια αργότερα, το τραγούδι ήταν η απάντησή του.

Θεσσαλονίκη, 1961. Η πόλη χτίζεται με φόρα, γκρεμίζει παλιά σπίτια και αφήνει τα μνημεία της στην τύχη της. Ένας νεαρός στρατιώτης, ασυρματιστής στη θητεία του, δεν αντέχει να βλέπει μόνο τη νέα όψη της. Ανεβαίνει στην Άνω Πόλη, φτάνει στο Επταπύργιο και συναντά ανθρώπους που ζουν φτωχικά μέσα σε ετοιμόρροπα κτίρια. «Μια άλλη Θεσσαλονίκη», θα την περιγράψει αργότερα. Ο στρατιώτης ήταν ο Μιχάλης Μπουρμπούλης, γεννημένος στην Ιθάκη, και αυτό που άκουσε εκεί έγινε στίχοι είκοσι χρόνια μετά.

Στην περιοχή του Γεντί Κουλέ, των φυλακών που στέγαζε το κάστρο, του είπαν ότι κάποιοι από τους παλιούς κρατούμενους ζούσαν ακόμη. Και ότι δεν ήταν όλοι ήρωες: ήταν και «καλά παιδιά» που πλήρωσαν για ό,τι έκαναν. Όσο όμως ρωτούσε, οι άνθρωποι σώπαιναν και δυσπιστούσαν. Ίσως φταίγανε η επιμονή του και η στολή του. Σταμάτησε να πηγαίνει.

Το 1981 ο Γιώργος Χατζηνάσιος ετοίμαζε τον δίσκο «Τα συναξάρια» για τη φωνή του Δημήτρη Μητροπάνου και ζήτησε από τον Μπουρμπούλη ένα τραγούδι. Εκείνος έγραψε το «Μαυραγορίτης μάγκας» ως συμβολική προσφορά σε όσους έζησαν ή χάθηκαν σε εκείνα τα μπουντρούμια, για ηθικούς ή για ποινικούς λόγους. Το αν χωρίζονται οι δυο λόγοι, όπως έλεγε, παραμένει άλυτο πρόβλημα.

Ο δίσκος περιέχει έντεκα τραγούδια, με στίχους των Μπουρμπούλη, Μάνου Ελευθερίου, Μάνου Κουφιανάκη και Κυριάκου Ντούμου, ξεπέρασε τις 50.000 πωλήσεις και έγινε χρυσός. Το «Μαυραγορίτης μάγκας» είναι το προτελευταίο κομμάτι και, κατά τον Θανάση Γιώγλου, έμεινε στη δεύτερη γραμμή δίπλα στις μεγάλες επιτυχίες του δίσκου. Έχει όμως το σόλο του Κώστα Παπαδόπουλου στο τρίχορδο, και στην ενορχήστρωση παίζουν, μεταξύ άλλων, ο Νίκος Αντύπας, ο Θανάσης Πολυκανδριώτης και ο ίδιος ο Χατζηνάσιος στο πιάνο.

«Κοίτα ρε τι ακούει ο Χατζηνάσιος!»

— σχόλιο περαστικού σε φανάρι, όπως το διηγείται ο Χατζηνάσιος, στον Θανάση Γιώγλου, ogdoo.gr, 2/4/2022

Η ιστορία φτάνει σε μας από τον ίδιο τον στιχουργό: ο Γιώγλου τη δημοσίευσε το 2022, στα γενέθλια του Μητροπάνου, ως αφήγηση που είχε ακούσει από τον Μπουρμπούλη έντεκα χρόνια νωρίτερα. Ο στιχουργός πέθανε στις 20 Ιουλίου 2023. Η σιωπή που τον έδιωξε το 1961 απαντήθηκε τελικά σε δίσκο που πούλησε πενήντα χιλιάδες αντίτυπα.

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Μουσική: Γιώργος Χατζηνάσιος
• Στίχοι: Μιχάλης Μπουρμπούλης
• Πρώτη εκτέλεση: Δημήτρης Μητροπάνος
• Χρονολογία & δίσκος: 1981, «Τα συναξάρια» (Philips / PolyGram)· κυκλοφόρησε και σε 45άρι με το «Πάει η ζωή μου άδικα» στη Β’ πλευρά
• Σόλο: Κώστας Παπαδόπουλος (τρίχορδο)

Σημείωση ακριβείας. Η ιστορία της σύνθεσης στηρίζεται στην αφήγηση του ίδιου του στιχουργού, όπως την κατέγραψε ο Γιώγλου στο ogdoo.gr (2012 και 2022)· δεν βρέθηκε δεύτερη ανεξάρτητη πηγή για τις λεπτομέρειες της θητείας του. Η εταιρεία του δίσκου εμφανίζεται άλλοτε ως Philips και άλλοτε ως Polygram· το 45άρι της Discogs γράφει Philips (6060 350) με ℗ PolyGram 1981, και τα δύο ονόματα είναι συμβατά.

Πηγές

• Θανάσης Γιώγλου, «Θα σας πω μια ιστορία: Μαυραγορίτης μάγκας», ogdoo.gr, 2/4/2022
• Θανάσης Γιώγλου, «Γιώργος Χατζηνάσιος – Δημήτρης Μητροπάνος: Τα Συναξάρια», ogdoo.gr, 2/4/2012
• Discogs, Δημήτρης Μητροπάνος – «Μαυραγορίτης Μάγκας / Πάει η ζωή μου άδικα» (Philips 6060 350, 1981), κυκλοφορία 14003351
• «Πέθανε ο στιχουργός Μιχάλης Μπουρμπούλης», Τα Νέα, 21/7/2023

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.