Ένα τραγούδι, μία ιστορία: «Γκρίζα»

Ένας συνθέτης του λαϊκού δρόμου, που δεν μελοποιούσε ποιήματα, δέχτηκε μια πρόκληση από τον Μάνο Ελευθερίου και έγραψε το 1996 έναν από τους πιο πετυχημένους Καβάφηδες του τραγουδιού.

Ένας φίλος σού δίνει ένα ποίημα και σου λέει «φτιάξ’ το». Έτσι ξεκίνησε, με μια φράση του Μάνου Ελευθερίου, η πιο γνωστή συνάντηση του Χρήστου Νικολόπουλου με τον Κωνσταντίνο Καβάφη.

Το 1996 ο Νικολόπουλος παρουσίασε τα «Άνθη ευλαβείας», δώδεκα καινούργια τραγούδια για τη «Μεσόγειο», θυγατρική της Minos-EMI. Οι στίχοι ήταν της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, του Πυθαγόρα, του Ελευθερίου, του Άκου Δασκαλόπουλου, της Λίνας Νικολακοπούλου και άλλων· και ενός ποιητή που δεν είχε γράψει ποτέ για δίσκο, του Καβάφη. Τον κύριο τραγουδιστικό ρόλο κράτησε ο ίδιος ο Νικολόπουλος, και τον πλαισίωσαν η Γλυκερία, ο Κώστας Μακεδόνας, ο Τάκης Μπίνης, η Ελένη Δήμου, η Στέλλα Καρύδα και η Ελευθερία Αρβανιτάκη.

Ο ίδιος εξήγησε το πώς σε συνέντευξη στον Θανάση Γιώγλου, το 2013: δεν είχε τάσεις να μελοποιεί ποιήματα, αν και του άρεσε να τα διαβάζει. Τον έπεισε ο Ελευθερίου.

«Δώσ’ το μου ρε Μάνο»
Χρήστος Νικολόπουλος, συνέντευξη στον Θανάση Γιώγλου, 8.12.2013 — ogdoo.gr, 10.7.2022

Ο Ελευθερίου, όπως τον μεταφέρει ο συνθέτης, είχε σκεφτεί ένα ποίημα «πολύ κατανοητό». Ήταν τα «Γκρίζα»: η ανάμνηση ενός νέου με γκρίζα μάτια, που τον αγάπησε ο αφηγητής για έναν μήνα και ύστερα έφυγε, «θαρρώ στην Σμύρνη». Το ποίημα ζητά από τη μνήμη να φέρει πίσω ό,τι μπορεί από εκείνον τον έρωτα.

Η ενορχήστρωση ήταν του Πλούταρχου Ρεμπούτσικα, τσελίστα και στενού φίλου του συνθέτη, που στον δίσκο έπαιξε και τσέλο και ακορντεόν. Ο Νικολόπουλος την είπε «φανταστική». Το τραγούδι το πήρε η Ελευθερία Αρβανιτάκη, «καλή του φίλη». Την ηχογράφηση έκαναν στο «Studio N» ο Γιάννης Παξεβάνης και ο Βαγγέλης Καλαράς, και την παραγωγή ο Γιώργος Μακράκης. Στο CD, σύμφωνα με το Discogs, τα «Γκρίζα» κλείνουν τον δίσκο ως δωδέκατο κομμάτι.

Ο Γιώγλου τα θεωρεί μέχρι σήμερα μία από τις πιο επιτυχημένες απόπειρες μελοποίησης του «δύσκολου» Καβάφη. Μαζί με το «Φούμα, φούμα» του Πυθαγόρα ήταν τα τραγούδια του δίσκου που ακούστηκαν περισσότερο. Ήταν και σπάνια στιγμή για τον Νικολόπουλο: ο Γιώγλου θυμάται μία μόνο ακόμη φορά που μελοποίησε ποιητή, το 1983, τον Λαπαθιώτη.

Ένα ποίημα που ζητούσε μόνο να τραγουδηθεί σιγανά, με μια φωνή που ξέρει να λέει μισόλογα.

Ταυτότητα του τραγουδιού

• Τίτλος: «Γκρίζα»
• Μουσική: Χρήστος Νικολόπουλος
• Στίχοι: Κωνσταντίνος Π. Καβάφης (ποίημα)
• Ερμηνεία: Ελευθερία Αρβανιτάκη
• Ενορχήστρωση: Πλούταρχος Ρεμπούτσικας
• Δίσκος: «Άνθη ευλαβείας» (1996)
• Εταιρεία: Μεσόγειος (Minos-EMI)
• Παραγωγή: Γιώργος Μακράκης
• Ηχογράφηση: Studio N, Γιάννης Παξεβάνης και Βαγγέλης Καλαράς

Σημείωση ακριβείας. Το Discogs καταγράφει ανά κομμάτι μόνο τον στιχουργό (Καβάφης) και τον Ρεμπούτσικα ως ενορχηστρωτή· η μουσική αποδίδεται στον Νικολόπουλο από τη μαρτυρία του ίδιου και τον τίτλο του δίσκου, που είναι δικός του. Η φράση «πολύ κατανοητό» είναι η κρίση του Ελευθερίου όπως την αφηγείται ο Νικολόπουλος δεκαεπτά χρόνια αργότερα, το 2013. Οι πηγές που συμβουλευτήκαμε δεν δίνουν χρονολογία γραφής του ποιήματος, γι’ αυτό δεν την αναφέρουμε.

Πηγές

• Θανάσης Γιώγλου, «Θα σας πω μια ιστορία: Γκρίζα», Ogdoo.gr, 10.7.2022 (με απόσπασμα από τη συνέντευξη του Χρήστου Νικολόπουλου και του Στάθη Παχίδη, 8.12.2013)
• Discogs, Χρήστος Νικολόπουλος, «Άνθη ευλαβείας» (Μεσόγειος, 1996), release 6052927
• Onassis Foundation, Cavafy Archive, «Gray»

Μπείτε στο messiniaradio.gr και ακούστε το τραγούδι της ημέρας.